Podróże Beniamina Trzeciego - Mendele Mojcher Sforim
Tytuł oryginału: Masoes Binjomin haszliszi
Tłumaczenie: Michał Friedman
Wstęp: Salomon Belis-Legis
Bohaterami tej napisanej z humorem, choć nie bez trzeźwego spojrzenia na bohaterów i świat książki są dwaj biedni i mało rozgarnięci Żydzi z Tuniejadówki - małego, zacofanego miasteczka, położonego niemal całkowicie poza obrębem świata. Beniamin w swoim mniemaniu ma się za człowieka wykształconego, biegłego w siedmiu podstawowych naukach, a w rzeczywistości jest bardzo tchórzliwy człowiekiem - boi się sam spać w izbie, nocą nie wychodzi na ulicę. "Dla niego opuszczenie miasta równało się utracie życia. Mało bowiem, uchowaj Bóg, może się zdarzyć? Na widok najmniejszego choćby kundla trząsł się z przerażenia". Właściwie nic nie wie o świecie, nie wie nawet, co znajduje się poza jego mieściną, legendy bierze za fakty, wierzy w smoki i potwory morskie. Często buja w obłokach, wyobraża sobie, że "zdobywa góry, pokonuje doliny, przemierza pustynie, dociera do miejsc, które opisano w jego książkach. Wędruje śladami Aleksandra Macedońskiego i Eldada Hadaniego. Spotyka straszliwego smoka. Atakują go węże, napotyka jakieś fantastyczne potwory. Wyrastają przed nim najrozmaitsze przeszkody. Oto zwyciężył przeciwności i znalazł się wśród Czerwonych Żydów. Rozmawiał z synami Mojżesza. Potem wraca szczęśliwie do siebie". Jego towarzysz podróży jest jeszcze mniej rozgarnięty. To postać lekceważona przez miejscowych, ktoś w rodzaju "wiejskiego głupka". Pozbawiony własnego zdania, przytakujący wszystkim naokoło, zgadzający się z każdym dla świętego spokoju. Do tego wieczne popychadło, ofiara przemocy domowej, bity dotkliwie przez żonę i zmuszany do wykonywania "kobiecych" obowiązków. Święcie wierzy we wszystkie głupstwa wygadywane przez Beniamina, podziwia go, a jednak, mimo całej swojej głupoty, czasami ma więcej oleju w głowie niż jego rzekomo uczony towarzysz. Obaj wyruszają w podróż do Erec Izrael na poszukiwanie legendarnych dziesięciu zaginionych plemion Izraela. Mijają małe, zapuszczone miasteczka żydowskie, w ich mniemaniu niemal metropolie, zatrzymują się w każdym na jakiś czas, dzięki czemu poznajemy nędzną egzystencję ich mieszkańców. Śledzimy przygody bohaterów w ciągu roku ich podróży na trasie od Tuniejadówki, przez Pijawki, Teterywkę, aż do Głupska, gdzie jednego z bohaterów ostrzega we śnie przed grożącym niebezpieczeństwem zmarły dziadek. Co im grozi i czy bohaterowie go unikną, czy też nie i jak się zakończy ich podróż?
Spis treści:
Wstęp
Od autora
Kto to jest Beniamin, skąd pochodzi i jak zrodziła się w nim myśl o podróży
Jak Beniamin został męczennikiem, a Zełda słomianą wdową
Jak Beniamin związał się z Senderł Babą
O tym, jak Beniamin i Senderł opuścili Tuniejadówkę
O tym, co się przytrafiło naszym bohaterom zaraz po wymarszu
Beniamin otrzymuje policzek
Jak z powodu Beniamina doszło do przewrotu w polityce
O tym, jak nasi bohaterowie chodzili po prośbie
Jak zasługi przodków obróciły się na korzyść naszych bohaterów
Hura! Czerwoni Żydzi!
Dziwy i cuda nad Piatigniłówką
Jak naszych bohaterów zaprowadzono do łaźni
Żołnierzykami, niestety, zostali nasi podróżnicy!
Koniec z narzeczeństwem - znowu panna.
Słowniczek
Mendele Mojcher-Sforim, właśc. Szalom Jakow Abramowicz (1836-1917), pisarz żydowski tworzący w języku hebrajskim, następnie w jidysz. Początkowo gorący zwolennik oświecenia żydowskiego (haskala), z czasem stał się konserwatystą. Jeden z najwybitniejszych pisarzy żydowskich, uważany za twórcę języka i stylu nowoczesnej literatury hebrajskiej oraz jidysz. Autor utworów społeczno-obyczajowych, w których zobrazował życie szerokich warstw Żydów w XIX w. Jako pierwszy doszedł do ujednolicenia języka ponad dialektami, a jego styl stał się wzorem dla pozostałych klasyków. Jego twórczość jest wnikliwą obserwacją życia Żydów wschodnich. Autor nie usiłuje czytelnikowi z ludu zaszczepiać obcych wzorców, ale pokazuje mu prawdę o nim samym. Narratorem większości nowel był handlarz książkami (stąd pseudonim pisarza), który pojawiał się w małych żydowskich miasteczkach, niekiedy ingerując w życie ich mieszkańców. Utwory Sforima zabarwione są satyrą, inspirowane folklorem żydowskim. Ilustrują zarazem idee postępu. Opublikował m.in. powieści: po hebrajsku - "Limdu hetew" (1864), w jidysz - "Dos klejne menczele" (1864), "Dos winczfingerl" (1865-1904), "Szkapa" (1873, wydanie polskie 1886), "Don Kiszot żydowski" (1878, 1. wydanie polskie 1885, 2. wydanie pt. "Podróże Beniamina trzeciego" 1990).
Seria: Biblioteka Pisarzy Żydowskich
128 str., oprawa twarda, obwoluta, format 130x200
Stan: b.dobry (-) lekko obtarta okładka
Wyd.: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1990
ISBN: 83-7023-078-4 |
