Słownik serbsko-chorwacko-polski (duży, tom 1 A-M) - Vilim Frančić
Jedyny, tak obszerny, Słownik serbsko-chorwacko-polski cały zawiera 68.000 słów i zwrotów z języka Serbów i Chorwatów, zatem w tym tomie jest ok. połowy czyli 34.000 słów na litery od A do M.
Przedmowa
Dawno odczuwamy w Polsce brak słownika serbochorwacko-polskiego, szczególnie od chwili, gdy Słowianie po pierwszej wojnie światowej utworzyli bądź rozbudowali swe państwa narodowe i kiedy stosunki między nimi rozszerzyły się znacznie poza granico dotychczasowej, słabej zresztą, wymiany kulturalnej.
Tej potrzebie starał się zadośćuczynić pierwszy w Polsce Słownik chorwackoserbsko-polski, dr fra Didaka Buricia (Miejsce Piastowe, nakład Towarzystwa św. Michała Archanioła, 1935). Słownik ten, ograniczony w rozmiarach, nie mógł uwzględnić w należytej mierze koniecznej frazeologii; pominął on również sprawę akcentu i iloczasu serbochorwackiego. Niewielki nakład został wkrótce wyczerpany. Inny zupełnie charakter ma Słownik chorwackoserbsko-polski Juliusza Benešicia, dołączony do jego Gramatyki języka chorwackiego czyli serbskiego. Słownik ten zawiera około 18000 haseł i uwzględnia frazeologię oraz akcent i iloczas każdego wyrazu, a w rzeczownikach — zmiany zachodzące przy ich odmianie. Książka ta jednak — wydrukowana w Zagrzebiu w 1939 r., już po wybuchu drugiej wojny światowej — do Polski nie dotarła. Z wydania tego przekazano do Polski w 1947 r. 500 egzemplarzy.
W 1949 r. Juliusz Benešić wydał w Zagrzebiu bardzo obszerny, mający służyć zarówno tłumaczom, jak i fachowcom Słownik chorwacko-polski, obejmujący przeszło 66000 haseł. Słownik ten, obszerniejszy od Rječnika hrvatskoga jezika F. Ivekovicia i T. Broza, zawierający bogactwo językowe literatury chorwackiej ostatnich 100 lat (1850—1940), również (poza nielicznymi egzemplarzami) nie jest w Polsce dostępny. Po drugiej wojnie światowej zainteresowanie Polaków narodami słowiańskimi wzmogło się i nabrało innego, społeczno-politycznego aspektu. Fakt ten był główną przyczyną, że Studium Słowiańskie Uniwersytetu Jagiellońskiego zainicjowało opracowanie kilku słowników słowiańsko-polskich i polsko-słowiańskich.
Druk Słownika serbochorwackiego, opracowanego pod kierownictwem prof. Lehra-Spławińskiego jako redaktora naukowego, rozpoczął się w 1952 r, i napotkał na poważne trudności natury technicznej i materialnej. Gdy w końcu 1955 r. Państwowe Wydawnictwo «Wiedza Powszechna» zorganizowało dział słowników, praca niniejsza była już wydrukowana do 33 arkusza; pozostałą jej część oparto na przyjętych, uprzednio zasadach, w myśl których całkowita opieka merytoryczna należy do Studium Słowiańskiego U. J. (obecnie Instytutu Językoznawstwa U. J.).
Mając na uwadze ogromny brak w Polsce materiałów pomocniczych dla studiujących język serbochorwacki, niniejszy słownik opracowałem z myślą o zaspokojeniu przede wszystkim potrzeb studentów. Niewątpliwie będzie on również pomocą dla szerokiego ogółu odbiorców, ponieważ zawiera znaczną ilość (ponad 68000) wyrazów współczesnego języka serbochorwackiego, zaczerpniętych z najrozmaitszych dziedzin kultury duchowej i materialnej Serbów i Chorwatów; pozwoli on na zrozumienie i możliwie ścisłe tłumaczenie dowolnego tekstu literackiego i popularno-naukowego.
Kierując się względami metodologicznymi, uwzględniłem akcent i iloczas w ciągu całej odmiany poszczególnych słów, co niewątpliwie ułatwi studiującym naukę języka i pozwoli im zorientować się w bardzo ważnym zagadnieniu wymowy.
Słownik uwzględnia również wiele wyrazów gwarowych i obcych spotykanych zarówno w dawniejszych, jak i współczesnych utworach literackich. Bez podania ich znaczenia tekst serbochorwacki byłby niejednokrotnie niejasny lub wręcz niezrozumiały. Zarówno przy wyrazach gwarowych, jak i pochodzenia obcego podane są z reguły ich odpowiedniki literackie.
Ze względu na oszczędność miejsca wyłączone zostały imiona własne (uwzględniono tylko nieliczne, związane z wydarzeniami kulturalnymi i historycznymi) oraz większość nazw miejscowych i nazw mieszkańców miast i osiedli. Ograniczono ilość liczebników, szczególnie liczebników rzeczownikowych. Przy czasownikach uwzględniono natomiast czasowniki zwrotne oraz formy: dokonaną, niedokonaną i wielokrotną. Przymiotniki, podano zarówno w ich formie złożonej, jak i niezłożonej. Ograniczono ilość rzeczowników odsłownych, jednak uwzględniono je, gdy zachodziły w nich dalej idące zmiany fonetyczne w stosunku do czasowników, od których zostały utworzone (np. mućenje ‘mącenie’ powstałe z mutiti).
Przy układaniu niniejszego słownika wzięto pod uwagę następujące prace: Vuka Stefanovicia Karadżicia Srpski rječnik, 1818 i IV wyd., 1935; Jugosłowiańskiej Akademii Nauk Riečnik hrvatskoga ili srpskoga jezika, 1880—1955 (do wyrazu raz-bor); F. Ivekovicia i I. Broza Rječnih hrvatskoga jezika, 1901; S, Risticia i J. Kangrgi Rečnik srpskohwatskog i nemackog jezika, 1928; L. Bakoticia Rečnik srpskohrvatskog knjiźevnog jezika, 1936; D. Dajifiicia i F. Dobra Srpsko-hrvatsko-česki rečnik, Praha, s. a. i I. Filipovicia Neues Worterbuch der kroatischen und deutschen Sprache, 1875 oraz wspomniane uprzednio słowniki fra D. Buricia i J. Benešicia. Nadto uwzględniono pewien zasób słów wynotowanych z literatury pięknej i fachowej oraz z nowszych czasopism literackich, społecznych i fachowych zarówno serbskich, jak i chorwackich.
Przy opracowaniu posługiwałem się materiałem gramatycznym: Vuka, Mareticia, Daničicia, Belicia, Stefanovicia, Rešetara, Benešicia i Brabec-Hraste-Živkovicia.
W pisowni i ortoepii trzymano się Pravopisa hrvatskoga ili srpskoga jezika D. Boranicia, IX. wydanie, 1947 — dla wymowy zagrzebskiej oraz Pracopisa srpskohrvatskog knjizevnog jezika A. Belicia, wydanie nowe, uzupełnione, 1950 — dla wymowy belgradzkiej.
Zdaję sobie sprawę z tego, że praca niniejsza nie jest wolna od wad i niedociągnięć nieuniknionych w warunkach, w jakich powstawała zdała od bezpośredniego kontaktu z Jugosławią, ale nie wątpię, że będzie je można jednak usunąć -w następnym wydaniu — między innymi — przy pomocy czytelników, których proszę o nadsyłanie uwag i wskazówek.
Vilim Frančić
828 str., oprawa twarda, format 145x210
Stan: niemal idealny
Wyd.: Wiedza Powszechna, 1987
ISBN: 83-214-057406 |
