Łódź: kolorowe miasto | Łódź: The City of Colour (3) Ulica Piotrkowska

Bogato ilustrowane wydawnictwo o Łodzi napisane w bardzo przystępnej formie.

Trzecia cześć - poświęcona starym kamienicom i innym obiektom wzdłuż reprezentacyjnej ulicy Łodzi - Piotrkowskiej.

Ulica Piotrkowska

Zdanie, że Łódź to Piotrkowska, brzmi jak banał. Wiadomo przecież, że urodę i historię miasta ukazują też położone po obu stronach głównego traktu zabytki związane z rozkwitem przemysłu włókienniczego -zespoły rezydencjonalno-fabryczne Scheiblera i Poznańskiego, liczne fabrykanckie siedziby czy nekropole czterech wyznań. Na północ od śródmieścia leżą Łagiewniki z urodziwym, barokowym klasztorem i kompleksem leśnym o wielkich, przyrodniczych i ekologicznych, walorach. Na południe od miejskiej osi znajdziemy też inne "magiczne miejsca" - jak np. Rudzka Góra.
Nie zmienia to faktu, iż właśnie ulica Piotrkowska stanowi najbardziej znany symbol Łodzi. To według niej określa się zwykle położenie poszukiwanych miejsc. Bez względu na to, czy jest się przypadkowym podróżnym, turystą chcącym poznać jeden z największych w Polsce zespołów XIX-wiecznej architektury, czy biznesmenem szukającym partnerów w interesach, bądź "nocnym Markiem", delektującym nastrój barów i pubów trafi się na Piotrkowską. Doceniają jej znaczenie także tubylcy i to nie tylko ze względu na ważne urzędy, banki i gęstą sieć sklepów. Podejmowana od kilku lat odnowa elewacji, zmodernizowana nawierzchnia oraz słynne już puby spowodowały, że mieszkańcy miasta, zwłaszcza ci młodzi, odkryli urodę ulicy i flanują po niej tylko dla zwykłej przyjemności. Po dziesięcioleciach martwoty i upadku, braku odwagi i wyobraźni ze strony decydentów, Piotrkowska odzyskuje, ale i wzbogaca, swój image. Wspomnijmy tu choćby o "Alei Gwiazd" - umieszczanych na chodnikach w okolicy Grand Hotelu płytach upamiętniających słynnych ludzi kina. Architektonicznym porządkom towarzyszą - z rzadka dawniej podejmowane - inicjatywy: organizacja plenerowych imprez, happeningów i zawodów. Wreszcie, zrozumiano, iż takiej ulicy i podobnej scenerii nie znajdzie się w całej Polsce.
Patrząc na mapę miasta czy jego lotnicze zdjęcie, dostrzegamy znaczenie Piotrkowskiej. Ona nie dzieli Łodzi na część zachodnią czy wschodnią. Zwyczajnie i w przenośni trzymała i trzyma wciąż urbanistyczny kościec jak kręgosłup i filar. Warto tu przywołać słowa polskiego, ale i neapolitańskiego pisarza, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, że ulica ta to "aparat tlenowy" podtrzymujący egzystencję miasta. Można zaryzykować twierdzenie, iż gdyby w początkach X1X w. przez podupadłą osadę nie przebiegał ten właśnie trakt, zapewne nie doszłoby do zaistnienia fenomenu zwanego łodzią, niegdysiejszej przemysłowej metropolii, a obecnie drugiego co do wielkości polskiego miasta. Będzie tu jeszcze miejsce na opowieść, jak ta blisko czterokilometrowa ulica zapisała się w architektonicznych dziejach Łodzi i jakie walory prezentują położone wzdłuż niej budowle. Pomijając więc na razie zabytkowe znaczenie "osi ", warto zwrócić uwagę na ważną - współczesną - rolę ulicy, postrzeganą w kontekście zmian (tych dobrych i dyskusyjnych) zachodzących w Łodzi. Bo przecież właśnie na Piotrkowskiej znajdujemy najbardziej sugestywne objawy trans formacji.
Odmienna jest specyfika architektoniczna i funkcjonalna ul. Piotrkowskiej na jej poszczególnych odcinkach. Pozornie jednolita ulica ma też zróżnicowaną szerokość. W pobliżu placu Wolności (między kamienicami nr S i 4) liczy 18,15 m. Kilometr dalej - między słynną, a nie istniejącą dziś, piekarnią Kopczyńskich (nr 93) a dawną siedzibą biur Sżemensa (nr 96) ma 24,22 m. W pobliżu swego południowego krańca jest jeszcze szersza. Odcinek dzielący fasadę, położonej obok dawnej "Betanii ", kamienicy nr 273 od elewacji rezydencji Steinertów mierzy 25,20 m.
Mimo iż ulica ma prostoliniowy przebieg, jej geometryczną osiowość "zmiękcza" rzeźba terenu. Widać to wyraźnie, gdy oddalając się stopniowo od placu Wolności, spoglądamy na stojący w jego centrum pomnik T. Kościuszki. Monument, początkowo wyniosły, potem stopniowo maleje, bo też Piotrkowska pokonuje na swej drodze niewielkie pagórki i dzielące je łagodne doliny.
Ul. Piotrkowska to jednocześnie 315 parcel i numerów policyjnych. Każdy z nich to często pasjonująca, pozornie samodzielna, historia. Bowiem losy posesji, ich właścicieli, użytkowników, mieszkańców i architektów splatają się, tworząc opowieść o dziejach łodzi, a tym samym i Piotrkowskiej. Blisko czterokilometrowy spacer umożliwia poznanie przeszłości i teraźniejszości miasta. Jest też przeglądem stylów i upodobań artystycznych, które właśnie na Piotrkowskiej znalazły najpełniejsze ujście. Co ważne, prześledzić możemy nie tylko tendencje ubiegłowiecznej architektury, ale też poznać ciekawe projekty z lat międzywojennych, na czasem dyskusyjnych budynkach współczesnych kończąc.
Nie ulega wątpliwości, iż główna ulica naszego miasta to jeden z najbardziej kompletnych i najwartościowszych zespołów zabudowy z okresu 1850-1939 na terenie Polski.



Tekst po polsku i angielsku (Polish and English text).


Seria: Łódź: kolorowe miasto | Łódź: The City of Colour
40 str., oprawa miękka, format 210x297
Stan: idealny
Wyd.: Urząd Miasta Łodzi, 1997
ISBN: 83-908625-6-5