| Przedmiotem licytacji jest używana książka ELEMENTY FILOZOFII ZJAWISKA BIOLOGICZNEGO Autor: PIOTR LENARTOWICZ Wydanie: pierwsze __________________________ Spis treści
Wstęp........................ 17
Rozdział pierwszy
PROGRAM I PRZEDMIOT BADAŃ
Pojęcie filozofowania................... 23
Poznanie zjawisk i poznanie przyczyn............. 24
Filozofia zjawiska biologicznego............... 29
Ograniczenie pojęcia „zjawisko biologiczne"............ 30
Ograniczenie przedmiotu do faktu istnienia życia........ 31
Drugoplanowy charakter pytań o początek i ewolucję życia..... 31
Przedmiot doświadczany i przedmiot rekonstruowany...... . 32
Rekonstrukcja życia na Ziemi............... 32
Interpretacja fragmentów a rekonstrukcja przedmiotu....... 33
Etapy filozoficznego badania zjawisk biologicznych........ 36
1. Dobór danych empirycznych............. 36
2. Abstrakcja — formowanie pojęć............ 36
3. Formułowanie pytań — program badań teoretycznych .... 36
4. Ustalanie kryteriów — logika teorii......,."... 36
5. Formułowanie postulatów wyjaśniających — tezy teorii .... 37 Pojęcie abstrakcji.................... 37
Abstrakcja zmysłowa................... 38
Abstrakcja umysłowa ,........'......... 38
Abstrakcja umysłowa — poszukiwanie wspólnego mianownika ... 39
Problem zjawisk granicznych............... 40
Konsekwencje pomijania zjawisk granicznych ... t .... 41
Konsekwencje uwzględniania zjawisk granicznych....... 41
Określenie przedmiotu materialnego badań ,.......... 41
Poszukiwanie jednostki opisowej zjawisk biologicznych...... 42
Aspekt przestrzenny jednostki opisowej......... 42
Dobór jednostki a całościowość............. 43
Skala obserwacji a hierarchia pięter złożonośsl........ 44
Jedność, różnorodność a całość w zjawiskach biologicznych ... 44
Aspekt czasowy jednostki opisowej............ 45
Cykl życiowy — jednostka zjawisk biologicznych....... 45
Kryteria wyróżnienia cyklu życiowego........... 50
Wyróżnienie jednostki opisowej z „tła".......... 51
Precyzowanie pojęć analitycznych............... 52
Pojęcie jednorodności.................. 53
Podzielność a „podzieloność".............. 54
Pojęcie porządku................... 54
Porządek ekstenswny i porządek intensywny......... 55
Przyczynowe wyjaśnienie porządku............ 56
Pojecie złożoności................... 56
Chaos totalny................... 57
Chaos względny — ograniczona podzielność......... 57
Chaos względny ~— ograniczona niejednorodność....... 58
Chaos względny — ograniczona niepowtarzalność ....... 58
Krytyka innych definicji chaosu............. 58
Pojęcia epigenezy, izogenezy i katagenezy........... 59
Przykłady katagenezy................. 60
Przykłady izogenezy................. 61
Przykłady epigenezy................. 61
Złożoność a informacja — sens bierny i czynny......... 64
Informacja przedmiotowa, pojęciowa i symboliczna...... 65
Informacja w sensie cybernetycznym........... 66
Informacja rozrzutna, adekwatna i niedostateczna....... 66
Kryteria adekwatności.............. . 70
Informacja cyklu życiowego.............. 71
Wzrost informacji, . . . '.............. 72
Stosunki zachodzące pomiędzy formami informacji...... 73
Informacja a porządek................ 74
Hierarchizacja i konkretyzacja w cyklu życiowym........ 74
Pojecie hierarchii.................. 75
Przykłady hierarchii................ 76
Abstrakcja charakterystycznych cech hierarchii....... 79
Jedność fizyczna, pojęciowa i arbitralna......... 81
Pojęcie hierarchii wstępującej.............. 82
Pojęcie hierarchii zstępującej.....-Ą....... 83
Pojecie materiahj................. 84
Definicja hierarchii . . ............. 86
Wzrost hierarchizacji............... 87
Problem powstania hierarchii............. 88
Pojecie konkretyzacji i dekonkretyzacji........... 88
Konkretyzacja w cyklu życiowym........... 89
Konkretyzacja jako szczególna forma epigenezy...... 90,
Trzy formy cyklu życiowego .-.............. 92
Najprostszy cykl życiowy a wzrost informacji adekwatnej...... 93
Powtarzalność zjawisk cyklu życiowego............ 94
Pojęcie zależności od środowiska............. 95
Przyczyna, warunek, okazja............. 95
Cechy traumatyczne cyklu życiowego........... 96
Cechy identyfikujące cyklu życiowego........... 97
Cechy podstawowe cyklu życiowego............ 99
Cechy adaptacyjne cyklu życiowego............ 101
Adaptacja biochemiczna — różnorodność mechanizmów fotosyntezy ............. 102
a) Fotosynteza typu C,............. 104
b) Fotosynteza typu CAM............ 104
c) Fotosynteza typu Q............. 104
Różnice pomiędzy cechami adaptacyjnymi a podstawowymi . . 106
Zjawisko metamorfozy............... 106
Różnice pomiędzy cechami adaptacyjnymi a identyfikującymi. . 107
Adaptacja fenotypowa i genotypowa.......... 108
Dalsze przykłady adaptacji............. 108
Prawidłowości zjawisk adaptacyjnych.......... 109
Adaptacja w cudzysłowie.............. 110
Adaptacja ilościowa i jakościowa........... 110
Podsumowanie ....'................ 113
Rozdział drugi
INTEGRALNOŚĆ CYKLU ŻYCIOWEGO - ASPEKT ZJAWISKOWY
Obserwacje nad zachowaniem się organizmów okaleczonych...... 117
Pojecie podzielności.................. 118
Doświadczenia na wirkacfc (Turbellaria]........... 118
Zjawiska epimorfozy i morfalaksji............. 120
Doświadczenia Gaitsoffa (1925) na gąbkach .......... 121
Doświadczenia Holtfretera na jajach ^płazów (Amphibia)......122
Regeneracja soczewki oka u płazów ogoniastych (Urodela).....123
Doświadczenie Beisssnhirtza............- . . . 129
Doświadczenie Stoppenbnnka (1903)............ 130
Doświadczenia nad okaleczaniem stułbi (Hydra) ........ 131
Doświadczenia nad okaleczaniem rozkrzelipek (Sertularia) . . , . . 134
Pojęcie totipotencjalności.................. 134
Doświadczenie Roux (1888).....' . -.'........136
Doświadczenia HÓrstadiusa (1935) na jajach jeżowca.......138
Doświadczenia Spemanna (1914) na jajach traszki (Tritums).....140
Interpretacja doświadczenia Spemanna............141
Doświadczenie Kirsga i Briggsa (1956) ............144
Doświadczenie Gurdona i Uehlingera (1966)..........144
Doświadczenie Stewarda i współpracowniczek (1958).......146
Doświadczenie Hadorna (1966)............ . , 148
Determinacja, pluripotencjalność i zróżnicowanie ......... 151
Potencjalność a calościowość................ 152
Przemiana metaboliczna (metabolic turnover) .'.........153
Epigeneza, regeneracja i przemiana metaboliczna . ,.......157
Zjawiska nowotworzenia............... - 158
Rozdział trzeci
HISTORIA POGLĄDÓW NA TEMAT EPIGENEZY CYKLU ŻYCIOWEGO
Arystotele&owski postulat duszy wegetatywnej _ . , ....... 163
Empir>czriy fundament postulatu duszy wegetatywnej....... 164
Epigeneza.................... 164
Celowość, czyli całościowość . . , . . . . . . . . . . . 165
Regeneracja i totipotencjalność............. 166
Dusza wegetatywna a indeterminacja i świadomość........ 166
Trwałość koncepcji arystotelesowskiej............ 167
Teoria preformacji.................... 168
Baza empiryczna ................... 168
Konsekwencje logiczne — teoria wpudełkowania ........ 169
Baza pojęciowa.....................17Q_^
Mechamcystyczna koncepcja organizmu.......... 170
Zniekształcenie pojęcia duszy wegetatywnej......... 173
l Fascynacja mechanizmami fizjologicznymi ..:...... 174
Fałszywy pogląd na istotę procesu odżywiania. . ' . . , . . . 175
Próba wyjaśnienia „faktu" preformacji............ 176
Bóg czy przypadek.............../. 176
Prawa natury — analogie z procesem krystalizacji....... 177
Witalizm Driescha i jego krytyka......v........ 179
Empiryczny punkt wyjścia teorii Driescha....., . . . . 179
Istotne elementy postulatu entelechii.......i ..... 180
Analiza krytycznych uwag Needhama ............ 182
Problem wzrostu złożoności.............. 182
Problem ekwifinalności................ 183
Problem zakresu działania praw fizyczno-chemicznych..... 184"
Argumenty Woodgera................ 184
Needham a „pola morfogenetyczne" ...,....'.,. 185
Rozwój genetyki współczesnej................ 188
Genetyka weismannowska......,.......... 188
Genetyka mendlowska................. 191
Cechy dominujące i cechy recesywne............ 192
Mieszańce a Unie czyste.....; . . . ,..... 194
Prawo niezależnej segregacji genów............ 196
Genetyka mendlowska a teoria ewolucji.......... 197
Selekcja cechy zewnętrznej.............. 198
Centralne pojęcia genetyki — fenotyp i genom......... 199
Pojecie fenotypu.................... 200
Różnorodność znaczeń . ,.............. 200
Fenotyp jako punkt wyjścia pojęcia przyczynowego...... 201
Pojęcie siły rozwojowej, czyli genomu..........; . 202
Relacja pomiędzy pojęciem genomu a pojęciem fenotypu..... 204
Działanie genomu ....*...........•. . 204
Problem natury genomu....... ...... 205
Rozdziat czwarty
ANALIZA ZJAWISKA 1NTEGRACJ
Zjawiska i pojęcia ideologiczne.......... . , . 207
Wieloznaczność terminu celowość.....'........ 208
Pojęcie celowości u Kanta . . , , , . . . ii,. . , ... . 208
Celowość formalna ,...„.:......< ... . . . . 209
Celowość formalna a intelekt............... 210
Funkcja w sensie matematyczno-fizycznym.......... 210
Funkcjonalność a przyczynowość sprawcza.......... 211
Funkcjonalność a indeterminizm.............. 211
Funkcjonalność a celowość................ 212
Problem granic systemu a funkcjonalność........... 213
Mentalność antykreacjonistyczna a funkcjonalność........ 213
Problem przymusu intelektualnego............ 214
Aprioryzm ewolucjonisfyczny a funkcjonalność......... 214
Teoria selekcji naturalnej............... 215
Błąd i konsekwencje aprioryzmu............. 216
Układ funkcjonalny — opis zjawiska............. 216
Potoczne pojęcie układu funkcjonalnego........... 216
Sens biologiczny zjawiska................ 217
Wstępne założenia metodologiczne............, 218
a) zawieszenie sądu na temat relacji pomiędzy funkcją a celem . . 218
b) zawieszenie sądu o akauzalności zjawisk funkcjonalnych . . . . 218
c) zawieszenie sądu p powszechności zjawisk funkcjonalnych . . , 219
d) dobór materiału empirycznego............ 219
Przykład I — fotosynteza.........;...... 220
Istota procesu fotosyntezy........... . ... 220
Fosforylacja fotosyntetyczna.............. 222
Etap A — porządkowanie energii fotonów........ 222
Etap B — wytwarzanie prądu elektronów........ 223
Etap C — wytwarzanie gradientu chemiosmotycznego .... 227
Formy transportu w komórce........... 228
Etap D — produkcja cząsteczek ATP.......... 228
Przykład II — narząd lokomocyjny bakterii Escherichia coli .... 230
Przykład III — porównanie mechanizmów naturalnego i technicznego . 233
Mechanizm pływów................. 233
Mechanizm wahadłowo-zamkowy............ 233
Podobieństwa obu mechanizmów............ 234
Przepływ energii w systemie wahadłowo-zamkowym...... 234
a) przepływ energii a struktura systemu......... 234
b) kierunek przepływu energii............ 236
Ograniczenie ilościowe energii — próg efektywności ....... 236
Abstrakcja istotnych cech układu funkcjonalnego . . " . . . .' . . . 237
Trudności napotykane w definiowaniu funkcji układu....... 238
Struktura a funkcja.................f 240
a) synheksja, czyli relacja właściwości wewnętrznych...... 240
b) symmorfia, czyli relacja właściwości strukturalnych..... 240
c) stechiometria, czyli relacja ilości elementów........ 241
d) syntopia, czyli relacja przestrzenna........... 241
e) synchronia, czyli relacja czasowa............ 241
Synergia, czyli relacja energetyczna............ 241
Wewnętrzna struktura i granice układu funkcjonalnego........ 242
a) Wielość części...............' . . . . 242
b) Różnorodność części................ 242
c) Element a cześć................. 242
d) Granice.................... 243
Wielość a różnorodność układów funkcjonalnych........ 244
Rola otoczenia.................... 244
Biologiczne układy funkcjonalne a pojęcie maszyny........ 245
Problem definicji maszyny..............., 246
Problem powstania układu funkcjonalnego.......... 246
Układy funkcjonalne a cykl życiowy............ 247
Automatyczność i niepodzielność układów funkcjonalnych..... 247
Układ rozwojowy — opis zjawiska.............. 248
Powstawanie systemu fosforylacji fotosyntetycznej....... 248
Kompleks chłorofilowo-białkowy............ 251
a) epigeneza w biosyntezie chlorofilu.......... 251
b) hierarchizacja w biosyntezie chlorofilu ........ .251
c) konkretyzacja w biosyntezie chlorofilu........ 252
d) integracja w biosyntezie chlorofilu.......... 252
Układ rozwojowy — abstrakcja cech istotnych.......... 254
Granice układu..................... 254
Części układu................... . 255
Wewnętrzna organizacja ścieżki biosyntetycznej......... 255
Syntopia w układzie rozwojowym............. 257
Układ rozwojowy — opis zjawiska (c.d.)............ 257
Powstawanie systemu lokomocyjnego bakterii......... 257
Rola genów w procesie rozwoju............. 257
System translacji.................. 258
Wewnętrzna złożoność procesu rozwojowego......... 260
Epigeneza, hierarchizacja i konkretyzacja w powstawaniu systemu
lokomocyjnego bakterii............... 261
Problem integracji działań rozwojowych..........C. 262
Analiza zjawiska syntopii i synchronii............. 263
Syntopia — aspekt zjawiskowy i przyczynowy . . . . ~ j"- , . . 263
Syntopia w dynamice biologicznej........,' 'K - . - 264
Syntopia a ukierunkowanie..........., _ . . ., 264
Syntopia a selekcja................... 264
Powtarzalność subiektywna i powtarzalność obiektywna .•.,.. 265
Definicja syntopii................... 266
Synchronia.......... ......,...-.,. 266
Selekcja w czasie a równoczesność............ 266
Definicja synchronii................. 267
Interpretacja przyczynowa syntopii i synchronii . . „ .... . . 267
Przyczyny determinujące syntopię............ 267
Przyczyny determinujące selekcję w czasie......... 270
Racjonalność hipotezy związku przyczyn......., . . 270
Hipotezy relacji pomiędzy przyczynami.......... 271
Ruchy ameb Dictyostelitm discoideum.......' . . . 271
Zjawisko „samoagregacji" kompleksów makromolekularnych . . 273
Natura związku przyczy syntopii i synchronii........ 275
Relacja pomiędzy rozwojem a funkcją............. 276
Funkcja jako element rozwoju............... 277
Miniaturyzacja pojęć układu funkcjonalnego i układu rozwojowego . . 277
Problem integracji w układzie rozwojowym........ - . - 279
Sfirukiura logiczna problemu integracji biologicznej ....... 280
Rozdział piąty
iEPlGENEZA I INTEGRACJA NA POZIOMIE MOLEKULARNYM
Filozofia a pojęcia biochemiczne................ 283
Kataliza enzymatyczna................... 285
Pojęcie katalizatora........, .......... 286
Mechanizm działania enzymów ....,...•-...... 288
Filozoficzny aspekt katalizy enzymatycznej......... 291
Dopasowanie enzymu i substratu. . - ,......... 292
Niepodzielność zespołu enzymów............ 295
Kataliza a wzrost energii swobodnej produktu....... 295
Kompartmentalizacja enzymów............. 297
Struktura enzymów.................. 299
Nazewnictwo i systematyka enzymów . .... 299
Rodzaje operacji enzymatycznych (przykładowo)...... 299
lpunkcjona!o stoiken,vmńw . . 300
Etemeru/ cheraieza? struktury enzymów -300
Podjednostki struktury „zerowej"..........,-; 302
Podjednostki struktury I-rzędowej........... 303
Struktura II-rzędowa . ............ 314
Struktura III-rzędowa ...,,..'........ 315
Podjednostki niebiałkowe ......,,...... 317
Struktura IV-rzędowa............. . . 317
Geneza struktury I-rzędowej................ 319
Znaczenie struktury I-rzędowej dla funkcjonalności enzymu..... 319
Produkcja enzymów a filozoficzny problem życia........ 320
Proces budowania I-rzędowej struktury enzymów....... . 321
DNA i RNA — podobieństwa i różnice ...,.*„... 322 '
Komplementarność nici polinukleotydów.......... 325
Zaszyfrowanie informacji w DNA............ 32S
Wieloznaczność terminu symbol w biochemii ....... 330
Różnorodność oznaczeń symbolicznych w DNA...... 331
ikod genetyczny a kryptografia............ 331
Komplementarność a informacja w cząsteczkach DNA . . . '. 334
Szczegóły etapu transkrypcji............... 336
Selektywność produkcji rybo- i dezoksyrybonukleotydów . . , 33'J
Szczegóły etapu translacji............... 33'1)
,Powstawanie DNA............... . 33')
Budowa rybosomu................ 341
Powstawanie polipeptydu w rybosomie........ , 344
Pojęcia funkcjonalności i rozwoju enzymów............ 350
Powstawanie enzymów a teoria „ewolucji chemicznej" ...... , 352
Ewolucja chemiczna" a zjawisko integracji........... 353
Molekularny aspekt teorii ewolucji ._....,,,,-... 356
Rozdział szósty
TEORlA ZJAWISKA BIOLOGICZNEGO
Postulaty teori» genomu , , 363
I. Postulat heterokataiizy................ 364
ii. Postulat autokatalizy................. 366
Idea „saraoreplikacji" DNA.............i 368.
Rozwój pojęć na temat replikacji DNA ...,..-, 309
Ul. Postulat stałości , . , ,.....;........ 373!
Teoria mutacji ,-,.:,..,,...;.... 377:
IV. Postulat złożoności .......; , . . . . 380
V. Postulat jedyności.....'............ 384
VI. Postulat materiafności................ 386
Teorie wyjaśniające naturę organizmu żywego.......... 389
• Teorie, które abstrahują od integracji epigenezy........• 390
Model autoreplikacji Penrose'a............. 390
Model magnesu . . ................ 394
Model płomienia.................. 395
Teorie pól morfogenetycznych............. 396
Teorie suponujące integrację, ale abstrahujące od epigenezy .... 397
Teoria homeostatu................. 397
Przykłady ujemnego sprzężenia zwrotnego........ 399
a) termostat................. 399
b) urządzenie ograniczające dopływ wody....... 400
c) zatoka szyjna................ 400
Elementy sprzężenia zwrotnego............ 401
Pseudosprzężenie zwrotne.............. 401
a) kran................... 401,
b) urządzenie przelewowe............. 402
c) bareter.................. 402
Krytyka teorii homeostatu............. 402
Teorie tłumaczące epigenezę mechanizmami funkcjonalnymi..... 404
Teoria regulacji teleonomicznej............. 404
Pojęcie sygnału, bodźca i przyczyny.......... 404
Sygnał jako część układu sygnalizacyjnego........ 405
Zjawisko adaptacji bakterii E. coli do rodzaju pożywki . . '. 407
Rola DNA w procesie adaptacji biochemicznej E. coli. . . 407
Krytyczna ocena modelu regulacji teleonomicznej...... 410
Element sygnalizacyjny modelu........... 411
Element reagujący modelu............ 411
Element rozpoznający modelu........... 411
Model Monoda-Jacoba a preformacja........ 412
Teorie tłumaczące fakt epigenezy integrującej postulatami bytów niematerialnych .................. 413
Panpsychizm................... 414
Krytyczna ocena panpsychizmu............ 415
Kreacjonizm bezpośredni............... 416
Arystotelesowska teoria aktu i możności.......... 417
Zmiany akcydentalne i zmiany substancjalne....... 417
Powtarzalność zmian a stałość substancji......... 418
Materia „pierwsza" i forma substancjalna.......- . 418
Forma substancjalna żywa.............. 419
Badanie formy substancjalnej'........... 420
Forma substancjalna żywa a postulaty genomu..... 420
Uwagi końcowe..................... 423
Wykaz źródeł..................... 427
Skorowidz...................... 443
Cechy: Ilość stron: 476 Rok wydania: 1986, Kraków Wydawnictwo: Apostolstwa Modlitwy Oprawa: miękka Format: A5 Stan: bardzo dobry __________________________ KOSZT WYSYŁKI. Towar wysyłam za pośrednictwem Poczty Polskiej. Paczka zwykła - 8,5 zł Paczka priorytetowa - 10 zł |
