Opracowanie i wstęp: Jan Jaskanis
Książka o wierzeniach starożytnych Litwinów uzupełniona bogatymi przypisami...
Znakomity badacz literatury, kultury i religii polskiej i słowiańskiej Aleksander Bruckner przedstawia w tym dziele historię starożytnej Litwy, wskazując na wzajemne związki wszystkich plemion bałtyckich (np. z Finami). Przedstawia nadbałtyckie systemy religijne, mitologiczne i wynikające stąd układy socjoetnograficzne, także w teoriach innych badaczy.
Od Autora
Dzieje litewskie, od czasów kanonika i eks-żołnierza Mazura Stryjkowskiego i jezuity Kojałowicza, uprawiała niegdyś wyłącznie nauka polska, jeszcze w wieku dziewiętnastym w pracach Bohusza (Rozprawa o początkach narodu i języka litewskiego, Warszawa 1808), w pomnikowym dziele Narbutta, w wydawnictwach dyplomatycznych Raczyńskiego, w zapiskach Jucewicza, w kompilacjach Kraszewskiego i Jaroszewicza. Później daliśmy się ubiec innym, ostatnie lata dopiero przyniosły nowe przyczynki lingwistyczne, Jana Karłowicza; dyplomatyczne, Prochaski kodeks listów Witoldowych; historyczne, Latkowskiego (o Mendogu), Lewickiego (o Świdrygielle). Szczególniej zasłużył się profesor Antoni Mierzyński wydawnictwem Źródeł do mitologii litewskiej, dotąd dwie części: pierwsza (Warszawa 1892) obejmuje źródła od Tacyta do końca XIII wieku; druga (1896) - źródła wieku XIV i XV. Zebrano tu po raz pierwszy już nie wymysły fantastyczne, brużdżące dotąd na tym polu, a zasłaniające tylko prawdę, lecz autentyczne świadectwa przeszłości; oceniono i zbadano krytycznie i wszechstronnie; wydobyto z nich, po uprzątnięciu nieporozumień i powikłań, co trwałą wartość stanowi. Praca to ani łatwa, ani obojętna wobec znaczenia, jakie powszechnie mitologii litewskiej przypisują; jeszcze profesor jeneński, O. Schrader, w najnowszym dziele Reallexikon (r. 1900), poświęconym indoeuropejskim starożytnościom, po mitologii litewskiej osobliwszych zdobyczy i wyjaśnień się spodziewał. Obok tej obszernej, wyczerpującej, sumiennej i umiejętnej publikacji źródłowej ogłaszał prof. Mierzyńska rozprawy specjalne, drobniejsze, metodyczne bardzo, po polsku i rosyjsku, począwszy od pracy o Janie Łasickim i jego zapiskach o bóstwach żmudzkich (r. 1870) aż do znakomitej rozprawy o Romowe, owym sławnym centrum kultu pogańskiego, ogłoszonej (r. 1899) najpierw po rosyjsku (w „Trudach” X moskiewskiego zjazdu archeologicznego), a później po polsku, w „Rocznikach Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”.
Podobnie jak prof. Mierzyński, zajmowałem się i ja od dawna litewszczyzną; pierwsza moja praca, jeszcze w języku niemieckim napisana, doktorska, poświęcona była wykazaniu wpływów słowiańskich na litewszczyznę, w r. 1877. Odtąd, acz zajęty innemi, nie porzucałem rzeczy litewskich; wracałem do nich chętnie i przed kilku laty streściłem wyniki badań własnych i obcych nad mitologią litewską w trzech artykułach, ogłoszonych w „Bibliotece Warszawskiej” (w roku 1897 i 1898). Powtarzam je teraz, uzupełniwszy i poprawiwszy znacznie, dodawszy nowe źródła itd.
A. Brückner
Spis treści:
- Nota wydawnicza
- I. Wstęp. Starożytność szczepu. Związki z Finami. Dzieje pierwotne. Wiadomości starożytnych i wczesnego średniowiecza.
- II. Mitologia. Uwagi ogólne. Bujność wymysłów, niewiarogodność dawniejszych autorów.
- III. Jaćwingowie. Ich nazwa i dzieje. Tworzenie imion litewskich. Szczegóły bytu i wiary.
- IV. Prusowie. Moralne przymioty. Brak organizacji państwowej. Zagłada narodu i języka. Szczątki wierzeń Prusów i Litwinów pruskich.
- V. Litwa właściwa. Przyczyny odmiennego rozwoju dziejowego; państwo litewskie. Wiara litewska. Zdobycze kultury.
- VI. Żmudź. Kraj i lud; zadanie jego. Wiara, relacja Jakuba Laskowskiego, najobszerniejsze źródło tego rodzaju, niestety nie wolne od zamętu. Misje jezuickie i ich doniesienia. Uwagi ks. biskupa Wołonczewskiego.
- VII. Łotwa. Inny kierunek jej dziejów, a raczej brak ich zupełny. Dlaczego? Wiara. Relacje jezuitów i pastorów luterskich. Szczegóły tradycji ludowej dzisiejszej.
- VIII. Próby objaśnienia kilku wierzeń i kultów. Stanęliśmy wreszcie u celu.
- IX. Wyniki i stopień mitologii litewskiej w porównaniu z innymi. Przesadne wyobrażenia Maksa Müllera. Teoria Usenera. Powstawanie bóstw większych i mniejszych.
- X. Charakterystyka mitologii litewskiej
- Przypisy
Aleksander Brückner (1856-1939), wybitny historyk literatury i kultury, slawista, językoznawca. Długoletni profesor uniwersytetu w Berlinie, członek akademii nauk kilku krajów, także Polskiej Akademii Umiejętności.
Ogromny dorobek i wielostronne zainteresowania naukowe Brücknera obejmowały głównie piśmiennictwo, kulturę, obyczaje i język od średniowiecza po barok.
Wydawca zabytków literatury staropolskiej, m.in.
Kazań świętokrzyskich. Autor
Dziejów literatury polskiej w zarysie (tom 1-2, 1903 także w wersji niemieckiej),
Dziejów kultury polskiej (tom 1-4, 1930-1946),
Encyklopedii staropolskiej (tom 1-2, 1937-1938),
Dziejów języka polskiego (1906),
Słownika etymologicznego języka polskiego (1927),
Mitologii słowiańskiej (1918),
Mitologii polskiej (1924).
Gato
Seria:
243 str., oprawa twarda płócienna, obwoluta, format 130x205
Stan: b. dobry
Wyd.: Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn, 1984
ISBN: 83-7002-163-8
