Wstęp i opracowanie: Anna Owsińska
UNIKAT!
Nakład tylko 3.283 egzemplarze!
Ten „Dziennik emigranta” daje czytelnikowi wgląd w szare, codzienne, odarte z wzniosłych frazesów życie Polaków emigrantów. Autor jest bystrym obserwatorem i rzetelnym kronikarzem. We Francji zetknął się po raz pierwszy z szerokim światem, zapoznał z entuzjazmem wolnościowym i narodowym, uwierzył w hasła braterstwa narodów i od tej chwili jego ideałem stała się koncepcja stanów zjednoczonych Europy, zorganizowanych na zasadach republikańskich. Temu ideałowi poświęcił swoje życie i temu ideałowi daje wyraz w „Dzienniku” Gato... (ze wstępu A. Owsińskiej)
Ze wstępu:
Józef Alfons Drogomir Potrykowski. Życie i działalność
W osobie J. A. Potrykowskiego wprowadzamy do literatury tyczącej się okresu Wielkiej Emigracji nową i prawie zupełnie nie znaną, a interesującą postać. O jego życiu i działalności nie ma żadnej poważniejszej wzmianki w bogatej spuściźnie pamiętnikarskiej i publicystycznej tej epoki. Nazwiska jego nie znajdziemy również w pracach naukowych poświęconych temu okresowi. Wyjątek stanowi L. Gadon, który w pewnych partiach swej pracy wykorzystał dziennik Potrykowskiego, zaznaczając to w przypisach. Ale poza tym nie dał żadnych objaśnień o autorze. Nie jest rzeczą wykluczoną, iż ta powściągliwość dziejopisa Hotelu Lambert podyktowana była głęboką niechęcią do zdeklarowanego wroga obozu arystokratycznego, jakim był przez całe życie J. A. Potrykowski. Z nazwiskiem jego spotykamy się również w jednej z broszur A. Kraushara, w
Tragedii życia Wincentego Migurskiego..., gdzie figuruje on w spisie członków loży masońskiej „zakładu” w Besançon. Niekiedy Potrykowskiego wymieniają publikacje emigracyjne, lecz jedynie w spisach abonentów czasopism, np. „Pielgrzyma Polskiego", lub w spisie członków Zjednoczenia Emigracji Polskiej
Gato.
Czemu przypisać ten zupełny brak zainteresowania autorem ciekawego dziennika? Przecież był on sekretarzem i redaktorem „Korespondenta Emigracji Polskiej” wychodzącego w Paryżu w 1838 roku, aktywnym działaczem Zjednoczenia Emigracji, korespondentem wielu pism francuskich i polskich, urzędnikiem francuskiego Zgromadzenia Narodowego w latach 1848—1850. Wprawdzie na tle wielkich talentów literackich i politycznych naszego wychodźstwa Potrykowski nie przedstawia się jako zjawisko zwracające powszechną uwagę, ale również nie można go uznać za zwykłego, szeregowego członka wielkiej rzeszy emigrantów polskich we Francji. Aby jednak wydać o nim uzasadniony i zbliżony do rzeczywistości sąd, trzeba najpierw zapoznać się z kolejami jego życia.
Obok samego dziennika cennych informacji o nim dostarczyły przechowywane w zbiorach Biblioteki Czartoryskich w Krakowie inne jego papiery, jak korespondencja, notatki, szkice o charakterze politycznym itd. Bardzo cenne szczegóły wniosły badania przeprowadzone na moją prośbę przez Bibliotekę Polską w Paryżu; ustaliły one przede wszystkim datę śmierci pamiętnikarza.
Z zachowanych świadectw wojskowych J. A. Potrykowskiego wiemy, iż urodził się on 14 marca 1805 roku w majątku Starynki w powiecie słonimskim województwa nowogródzkiego. Pochodził więc z Litwy. Syn Alojzego i Barbary z Bęklewskich wywodził się ze starej, średnio zamożnej rodziny szlacheckiej. Z tego samego źródła pochodzi relacja o jego wyglądzie zewnętrznym. Był „twarzy ściągłej, nosa miernego, oczu szarych, włosów blond, wzrostu miernego”.
Nasuwa się pytanie, jak wyglądało jego życie w momencie wybuchu powstania na Litwie? Należy przypuszczać, że rodzice jego już wtedy nie żyli. W dzienniku pisze bowiem często o swoim rodzeństwie rodzonym i stryjecznym, natomiast ani słowem nie wspomina, aby utrzymywał jakieś kontakty z rodzicami. Powstanie zaskoczyło Potrykowskiego w momencie, kiedy znajdował się jeszcze na uniwersytecie wileńskim. Prawdopodobnie studia jego dobiegały końca. Wskazywałaby na to zawarta w jego szkicach poświęconych sprawie polskiej w czasie wojny krymskiej wzmianka o stosunkach, które go łączyły w roku 1823 z filomatami i filaretami wileńskimi, oraz o tym, że posiadał przed powstaniem tytuł kandydata filozofii. Wiadomość ta rzuca cenne światło na jego przekonania polityczne. Kontakty z patriotyczną młodzieżą wileńską i późniejszy udział w powstaniu świadczą o jego głębokim patriotyzmie i szlachetnym idealizmie. W związku z tym fragmentem biografii wypada się zastanowić nad pewnym niejasnym momentem. Sam autor w dzienniku, jak również niektóre spisy emigrantów nazywają go eksbernardynem. Świadectwa wojskowe podają tylko jego stopnie wojskowe i udział w potyczkach, a nie zawierają żadnej wzmianki, jakoby był duchownym. Również na emigracji, w „zakładzie” Besançon i później, występuje jako „akademik wileński” i porucznik. W wielu spisach emigrantów widnieje jego nazwisko wraz ze stopniem wojskowym. Możliwe, iż w czasie studiów uniwersyteckich nosił się z zamiarem wstąpienia do bernardynów, może nawet rozpoczął nowicjat, lecz wkrótce wystąpił; wobec braku jakichkolwiek dokładniejszych danych nie można tej sprawy z całą stanowczością rozwiązać. Ze stanu służby wystawionego przez dowództwo 1 pułku ułanów dowiadujemy się, iż odbył on na uniwersytecie kurs nauk matematyczno-fizycznych i oprócz łaciny znał język francuski i włoski. Wskazuje to na wszechstronność jego wykształcenia. [...]
Spis treści (tom 2):
- Tułactwo Polaków we Francji. Część druga
- Rok 1850.................... 7
- Rok 1853 ................... 32
- Rok 1854.................... 33
- Rok 1855.................... 147
- Rok 1856.................... 264
- Rok 1857.................... 368
- Rok 1858.................... 442
- Rok 1859.................... 468
- Aneksy
- 1. Mowa Hieronima Martynowskiego wygłoszona na zebraniu akademików emigrantów w „zakładzie” w Besançon w dniu 14 marca 1832..... 477
- 2. Petycja z Awinionu wojskowych polskich do Izby Deputowanych złożona na ręce La Fayette'a i Mauguina............. 480
- 3. a. Ogłoszenie Komitetu Wojskowego Litewskiego w Paryżu w sprawie zatwierdzenia stopni oficerskich............. 482
b. Kopia [protokołu posiedzenia organizacyjnego] Komitetu Wojskowego Litewskiego................... 483
- 4. Instrukcja Rady Wojskowej w Besançon dla majora Aleksandrowicza, od tejże Rady za korespondenta do Paryża wysłanego........ 485
- 5. List Rady Wojskowej w Besançon do ajenta swego w Paryżu [majora] Aleksandrowicza.............. 486
- 6. Opis bombardowania portu w Odessie 22 kwietnia 1854..... 488
- 7. Myśli moje i uwagi o reformie w Polsce (Paryż 1840)...... 491
- 8. Nie datowane rozważania o wewnętrznej i zewnętrznej sytuacji Polski, składające się z trzech części.............. 498
- 9. Moje myśli i uwagi nad projektem do konstytucji Rzeczypospolitej Polski .... 508
- 10. Myśli moje o Polsce i dla Polski........... 511
- 11. Myśli moje o Polsce. Rok 1854 . .......... 513
- 12. Fragment rozważań nad sytuacją Polski po zakończeniu wojny krymskiej .... 533
- 13. Protestacja wychodźców polskich przeciw amnestii cara Aleksandra II z dnia 27 maja 1856 r. ............. 544
- Indeks osób................... 545
Gato
584 str., oprawa twarda płócienna, format 170x245
Stan: b.dobry
Wyd.: Wydawnictwo Literackie, 1974
(wydanie 1!)
ISBN: -
