Pietro Citati - Światło nocy / Izrael i islam (nr aukcji: 27499323)

Pietro Citati

Izrael i islam

Boskie iskry

Wydawca: Czytelnik
Rok wydania: 2006 
Ilość stron: 250 str.
Oprawa: twarda

Druga książka Pietro Citatiego ukazująca się w języku polskim poświęcona jest tradycji żydowskiej i muzułmańskiej: autora interesują zarówno święte księgi judaizmu i islamu, jak i relacje żydowskich podróżników po Bliskim Wschodzie, pielgrzymki do Mekki i baśniowy świat Księgi tysiąca i jednej nocy. Zamiast wojny cywilizacji i konfliktu kultur, Citati proponuje poszukiwanie wspólnych korzeni i odwołanie się do przeszłości, w której na brzegu Morza Śródziemnego, pod polityczną władzą Arabów rozwinęła się wielka cywilizacja monoteistyczna, głosząca, że wywodzi się od Abrahama. Książkę dopełniają portrety pisarzy pochodzenia żydowskiego: Bruna Schulza, Josepha Rotha, Simone Weil, Hannah Arendt.

Współczesny człowiek hasło „Izrael i islam” skojarzy niechybnie z konfliktem bliskowschodnim, terroryzmem, wieloletnią krwawą wojną. Codzienne informacje docierające do nas z tamtego regionu dotyczą praktycznie tylko i wyłącznie tego rodzaju tragicznych wydarzeń, zmienia się tylko liczba ofiar… Żydzi i muzułmanie wydają się stać dzisiaj po przeciwnych stronach barykady, a szans na zburzenie owego muru nie widać.

Pietro Citati poprzez swój zbiór esejów oferuje nam tymczasem swoiste antidotum na trudności XXI wieku, sięgające do korzeni kultur żydowskiej i arabskiej, przede wszystkim zaś do licznych elementów łączących obie nacje. Dzisiejsi wrogowie mają bowiem ze sobą znacznie więcej wspólnego niż to się pozornie wydaje.

W eseju „Anioł i Tobiasz” poznajemy historię pewnej miniatury; kiedy to na dwór muzułmańskiego władcy Akbara dotarli w 1680 roku jezuici, razem z nimi trafił tam wraz z innymi malowidłami i rycinami obraz przedstawiający biblijnego Tobiasza oraz jego Anioła Stróża. Nadworny malarz Husajn Nakkasz wykonał na jego podstawie miniaturę, dokonując jednak pewnych przemian w stosunku do jego katolickiej wersji. I w ten sposób, jak pisze Citati „obie kultury połączyły się w dłoniach Husajna Nakkasza: Zachód i Wschód, Wschód i Zachód”. Ta opowieść może stanowić metaforę idei, jaka przyświecała włoskiemu kulturoznawcy przy tworzeniu swej książki, idei pokazywania raczej tego co łączy niż tego co dzieli.

Citati rozpoczyna od prapoczątku, od biblijnej Księgi Genesis poruszając w dalszych esejach zagadnienia związane z Biblią (jak w eseju poświęconym mniej znanej Księdze Tobiasza), czy też historią Żydów. Następnie zapoznajemy się z postaciami najważniejszymi dla świata islamu, jego prorokami i męczennikami. Mimo tego że każdy esej opowiada odrębną historię, to jednak wszędzie odczuć można ową ideę łączenia. Nieprzypadkowo pojawia się tutaj wspomnienia czasów, kiedy to w Kairze muzułmanie i Żydzi egzystowali razem w pokoju darząc się wzajemnie szacunkiem. Jak widać kiedyś można było…

Większość rozważań dotyczy czasów historycznych, końcowe teksty zbioru „Izrael i islam” odnoszą się jednak także do współczesności. Pietro Citati rysuje pobieżnie sylwetki kilku literatów pochodzenia żydowskiego – Bruno Schulza, Hanny Arendt, Józefa Rotha i Simone Weil. Taki dobór nie jest oczywiście przypadkowy, cała czwórka żyła była bowiem na styku kultur, samemu zaliczając się do więcej niż jednej. Przykład konkretnego człowieka znacznie lepiej w tym przypadku ukazuje trudność, jaką stanowi koegzystencja kultur. Mimo tego jednak należy tak jak Husajn Nakkasz próbować przenosić elementy „innego świata” do tego naszego, bo choć nie jest to łatwe, to jednak element jednoczący zawsze się znajdzie.

Część pierwsza

Początki

Księga Rodzaju

Kohelet

Anioł i Tobiasz

Zburzenie Świątyni

Allah miłosierny

Objawienie Mahometa

Część druga

Pod znakiem islamu

Biblia w oczach islamu

Męczennik islamu

Żydowscy podróżnicy w średniowieczu

Żydzi i muzułmanie w Kairze

Podróż do Mekki

Księga tysiąca i jednej nocy

Rozmowa ptaków

Dwie książki Nizamiego

Zwierciadło barw i woni

Pamiętniki Babura

Miniatury perskie

Część trzecia

Boskie iskry

Wygnanie Szechiny

Mesjasz, który zdradził

Fanfary czerwieni

Portret Josepha Rotha

Portret Simone Weil

Hannah Arendt i Zło Absolutne

Antysemityzm

Od autora

Od tłumaczki

Pietro Citati

Światło nocy

Wielkie mity ludzkości

tytuł oryginału: La luce della notte. I grandi miti nella storia del mondo
data wydania: 2003
liczba stron: 351
tłumaczenie: Joanna Ugniewska
seria: Pejzaże kultury
okładka: twarda

`Światło nocy` to wielkie mity ludzkości, wielkie dzieła i zarazem próba wyjaśnienia tajemnicy bytu, człowieka, życia i śmierci, dobra i zła. Tom Citatiego obejmuje ogromną przestrzen kulturową: świat starożytnej Grecji i Rzymu, świat chrześcijański, taoizm, islam, mity staromeksykańskie i mistycyzm żydowski.

*

Kto mnie zapewni, że kołdra na moich nogach to kołdra, a ja to ja? Nikt mi nie udowodni, że nie jestem kołdrą! – mówi człowiek. I następuje gonitwa myśli, narasta niepokój, bo sensem świata staje się antyteza i rana. Człowiek traci zupełnie orientację. Nie wie kim jest: żywą istotą noszącą własne imię, cudowną marionetką czy żywym trupem porzuconym przez Boga na ziemi? W końcu wyzwala się z odrętwienia własnego ciała, ale jego umysł nadal panicznie poszukuje drogi do prawdy.

Książka Pietro Citatiego, która odniosła międzynarodowy sukces, zdaje się być najdoskonalszą próbą zrozumienia, a przynajmniej ogarnięcia, tajemnicy bytu, człowieka, życia i śmierci, dobra i zła. Bo tytułowe Światło nocy to ślad boskości, tropiony daremnie przez ludzkość w ciągu wieków.

Citati jest wybitnym włoskim eseistą i krytykiem literackim, autorem książek o Aleksandrze Wielkim, Goethem, Tołstoju, Katherine Mansfield, Prouście i Kafce, kolejnym – po Magrisie, Ripellinie, Ceronettim, Calassie – którego twórczość pojawiła się na polskim rynku wydawniczym.

Całe jego pisarstwo jest niewątpliwie nacechowane religijnością – wstydliwą, a zarazem głęboką. Podczas wywiadu przeprowadzonego w pięknym salonie jego domu, wśród klasycznych mebli i obrazów, mówił: Wierzę w prawdę każdej linijki Ewangelii [...]. Nawet gdyby, przez niedorzeczność, Ewangelie miały być tylko zmową ewangelistów, nawet gdyby Jezus miał nigdy nie istnieć (naturalnie tak nie jest), bogactwo symboliczne, teologiczne, literackie tych tekstów pozostałoby, przynajmniej dla mnie, niezmienione.

Rzeczą niezwykłą jest dzisiaj to, że człowiek świecki, który w młodości nie znał seminariów ani klasztorów, porusza się z tak ogromną pewnością po całym niemalże świecie teologicznym. Bo trzeba podkreślić ze stanowczością, że Citati w swoich esejach nie ogranicza się do chrześcijaństwa. Światło nocy obejmuje ogromną przestrzeń kulturową: od Scytów i cywilizacji mykeńskiej, przez świat chrześcijański, taoizm, islam, po mistycyzm żydowski. Wydaje się, że autora szczególnie interesuje wzajemne przenikanie się cywilizacji i religii, ich tajemne związki, jak choćby wspólne korzenie chrześcijaństwa i islamu, klęska jezuitów w próbie nawrócenia na katolicyzm Chin oraz wędrówka nieznanego platońskiego literata z Rzymu czy Aleksandrii po świecie listów św. Pawła, jak w niezwykłej wartości eseju Poganin czyta św. Pawła. Obrazy przywołane przez Pawła wydają się platonikowi – z głową pełną bogów, zodiaków, Izydy i Hermesa – wstrząsające i nie do pojęcia. Nie rozumiał przede wszystkim pochwały miłości, jaką głosił Paweł. Dla niego, karmionego Ucztą, miłość nie była pełnią, lecz brakiem i dręczącym głodem, była dobrem, którego się nie posiada i prawdą, której się nie zna. Miłość to eran, czyli pożądanie i niejasne pragnienie, prowadzące do szału filozoficznego. W Pierwszym liście do Koryntian Paweł odwraca ten grecki ideał. Jego miłość – agape jest wartością doskonałą, absolutną, przewyższającą nadzieję i wiarę.

Ale Citati nie poprzestaje na wielkich mitach religijnych, umieszcza obok nich, na tym samym poziomie, fundamentalne dzieła naszej kultury, m.in.: Wyznania św. Augustyna, Próby Montaigne”a, Czarodziejski flet Mozarta, Nieskończoność Leopardiego, Raj Dantego czy Metamorfozy Apulejusza, bez których nie może wyobrazić sobie ani Dekameronu, ani renesansowego malarstwa włoskiego, Don Kiszota, Sterne”a czy Pinokia. I na tym poprzestanę, bo nie sposób wyliczyć wszystkiego, tak jak nie sposób oprzeć się lekturze Światła nocy.

Małgorzata Pawełczyk

Pietro Citati to kolejny znakomity eseista włoski - po Magrisie, Ripellinie, Ceronettim, Calassie - którego twórczość pojawi się na polskim rynku wydawniczym. Jego Światło nocy, skąd pochodzi poniższy esej, odniosło międzynarodowy sukces i zadziwiło erudycją autora oraz swobodą, z jaką porusza się on po całej niemal kulturze światowej. Bez akademickich rygorów opowiada o mitach ludzkości, począwszy od Scytów i cywilizacji mykeńskiej, poprzez chrześcijaństwo, islam, taoizm, aż do symbolicznej „śmierci bogów. Tytułowe „światło nocy to ślad boskości, tropiony daremnie przez ludzkość poprzez wieki. Obok wielkich mitów religijnych odnajdujemy w tym dyskursie, umieszczone na tym samym poziomie, fundamentalne dzieła naszej kultury: m.in. Wyznania św. Augustyna, Raj Dantego, Próby Montaigne'a, Czarodziejski flet Mozarta. Autora szczególnie interesują przenikania się cywilizacji, ich sekretne związki. 

- Joanna Ugniewska

Pietro Citati, znakomity włoski eseista, jest autorem wielu monografii (Goethego, Tołstoja, Prousta, Mansfield) oraz książek poświęconych dominującym wątkom naszej kultury: mitowi Ulissesa, harmonii świata czy właśnie owemu tytułowemu „światłu nocy”, czyli ulotnemu przejawianiu się boskości, której ślad daremnie tropi ludzkość w swojej historii. Bez akademickich rygorów pisze Citati o opowiadających o tym poszukiwaniu mitach, począwszy od Scytów i cywilizacji mykeńskiej, przez chrześcijaństwo, islam, taoizm aż do symbolicznej „śmierci bogów”. Obok wielkich mitów religijnych odnajdujemy w książce fundamentalne dzieła kultury europejskiej, m. in. Wyznania św. Augustyna, Raj Dantego, Próby Montaigne’a, Czarodziejski flet Mozarta. Autora szczególnie interesuje przenikanie się cywilizacji, ich sekretne związki, np. wspólne korzenie chrześcijaństwa i islamu, klęska prób nawrócenia na katolicyzm Chin ze strony jezuitów czy też możliwość innego odczytania św. Pawła przez anonimowego rzymskiego literata.