"Zemsta" należy do najbardziej znanych komedii Fredry. Akcja rozgrywa się w zamku, którego dwie części zamieszkują Cześnik Raptusiewicz i Rejent Milczek. Konflikt wybucha w momencie, kiedy Rejent zaczyna naprawiać zniszczony mur, stanowiący granicę między należącymi do nich częściami zamku. Powodem tego jest chęć przeszkodzenia w rozwoju uczucia łączącego syna Rejenta i wychowanicę Cześnika, którzy przekradają się do siebie przez dziury w murze. Klara i Wacław opracowują więc swój plan, próbując wykorzystać chęć zemsty opiekunów do realizacji własnych planów i doprowadzenia sporu do szczęśliwego końca...
[Wydawnictwo Zielona Sowa, 2005] Recenzje i opinie o książce Fajna sprawa, autor: paulnqa (paulinqa), dodana: 24.07.2004
Kiedy po latach starań Aleksander Fredro poślubił Zofię Skarbkową, żona wniosła mu w posagu połowę zamku w Odrzykoniu pod Krosnem (ruiny zamczyska stoją do dzisiaj). W starych papierach pisarz znalazł siedemnastowieczne akta procesów sądowych. Procesowali się dwaj właściciele zamku, dokuczali sobie bez przerwy. Ciągle dochodziło do zatargów i awantur. Spór zakończył się... ślubem wojewodzica (czyli syna wojewody) Firleja z kasztelanką Stolnicką.
Tę autentyczną historię wykorzystał Fredro, pisząc "Zemstę". Akcję utworu przeniósł na koniec osiemnastego wieku i osadził w starym zamku, gdzieś w Polsce. O tym, że akcja rozgrywa się pod koniec osiemnastego wieku, świadczą słowa Cześnika, który o swojej szabli mówi: "He, he, he! Pani barska! Pod Słonimem, Podhajcami, Berdyczowem, Łomazami Dobrze mi się wysłużyło" (Akt 4, scena 1) Raptusiewicz wspomina tutaj swój udział w konfederacji barskiej w 1768 roku.
Podobnie jak "Pan Tadeusz" - "Zemsta" jest pożegnaniem odchodzącego w przeszłość szlacheckiego świata.
"Zemsta" to komedia. Zasadą kompozycyjną komedii jest kontrast. W "Zemście" mamy do czynienia z kontrastem charakterów. Akcja komedii obfituje w wydarzenia zabawne, pobudzające widza do śmiechu. Zakończenie utworu komediowego jest pomyślne dla bohaterów i tak też jest w "Zemście". emsta ? komedia Aleksandra Fredry w czterech aktach.
Dramat powstał w 1834 roku. Inspirowany był dokumentem znalezionym na zamku w Odrzykoniu, w którym znajduje się historia poprzednich właścicieli. Budowla była własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część zamku) i Skotnickich (górna część). Piotr Firlej dokuczał Janowi Skotnickiemu, za co on ten skierował rynny na jego zabudowania. Wówczas Firlej napadł na jego robotników naprawiających mury górnego zamku i zniszczył przy okazji rynny. Skotnicki pozwał go przed sąd i wygrał sprawę, ale kres ich długoletnim zatargom położył dopiero ślub zawarty w 1838 roku przez wojewodzica Mikołaja Firleja z kasztelanką Zofią Skotnicką.
W pierwszej wersji rękopisu Fredro umieścił akcję w czasie sobie współczesnym, a głównymi bohaterami byli Baron, Kiełbik, Rublowa, Papkiewicz. Dopiero w kolejnej wersji rękopisu pojawiły się ostateczne nazwiska postaci, a akcję przesunięto o kilkadziesiąt lat wstecz. Pierwsze wydanie książkowe (w zbiorze dzieł Fredry) miało miejsce w 1838 we Lwowie. Oba rękopisy powieści przechowywane są w Ossolineum we Wrocławiu.
. |